मुंबईत ४,८२५ प्रकरणे; १,०३१ कोटींची फसवणूक
मुंबईत २०२५ या वर्षात सायबर आर्थिक फसवणुकीची ४,८२५ प्रकरणे नोंदवण्यात आली. या प्रकरणांमध्ये नागरिकांचे तब्बल १,०३१ कोटी रुपये लुबाडण्यात आले. त्यापैकी केवळ ११० कोटी रुपये वसूल किंवा गोठवण्यात पोलिसांना यश आले. या प्रकरणांमध्ये १,५४२ गुन्ह्यांची उकल करण्यात आली असून १,४१० आरोपींना अटक करण्यात आली, अशी माहिती मुंबई पोलिसांच्या आकडेवारीतून समोर आली आहे. म्हणजेच मोठ्या प्रमाणात आर्थिक नुकसान झाल्यानंतरही संपूर्ण रक्कम परत मिळवणे तपास यंत्रणांसाठी आव्हान ठरत आहे.
महाराष्ट्रात आठ महिन्यांत २,११९ कोटींचे नुकसान
महाराष्ट्रातील परिस्थितीही चिंताजनक आहे. महाराष्ट्र सायबरच्या आकडेवारीनुसार, जानेवारी ते ऑगस्ट २०२६ या आठ महिन्यांत राज्यात सायबर फसवणुकीच्या तब्बल २ लाख ८ हजार ७६७ तक्रारी प्राप्त झाल्या. या तक्रारींमध्ये २,११९ कोटी ६९ लाख रुपयांची आर्थिक फसवणूक झाल्याचे समोर आले आहे.
यापैकी ५८७ कोटी ४० लाख रुपये म्हणजेच २७.७१ टक्के रक्कम वाचवण्यात यंत्रणांना यश आले. मात्र तब्बल १,५३२ कोटी २९ लाख रुपयांचे नुकसान झाले. राज्यात दररोज सरासरी ८.७२ कोटी रुपयांची सायबर फसवणूक होत असल्याचे या आकडेवारीवरून स्पष्ट होते.
विशेष म्हणजे, २०२५ या संपूर्ण वर्षात महाराष्ट्रात २ लाख ८४ हजार २८१ तक्रारी प्राप्त झाल्या होत्या. त्यामध्ये ३,५३६ कोटी ४२ लाख रुपयांची फसवणूक झाली होती. त्यापैकी ६१७ कोटी ५२ लाख रुपये वाचवण्यात आले होते. त्यामुळे सायबर गुन्हेगारांचे जाळे किती वेगाने विस्तारत आहे, याची कल्पना येते.
नेमकी कशी होते ‘डिजिटल अरेस्ट’च्या नावाखाली फसवणूक?
या फसवणुकीसाठी सायबर गुन्हेगार अत्यंत नियोजनबद्ध पद्धतीने काम करतात. सर्वप्रथम नागरिकांना फोन करून त्यांच्या आधारकार्ड, बँक खात्याचा किंवा मोबाईल क्रमांकाचा गैरवापर गंभीर गुन्ह्यात झाल्याचे सांगितले जाते. काही वेळा तुमच्या नावाने पार्सल पाठवण्यात आले असून त्यात अमली पदार्थ सापडल्याचा, तर काही वेळा मनी लाँड्रिंग प्रकरणात तुमचे बँक खाते वापरल्याचा बनाव केला जातो.
त्यानंतर पोलीस किंवा तपास यंत्रणेच्या गणवेशातील व्यक्ती व्हिडिओ कॉलवरून संपर्क साधते. अटक करण्याची धमकी देऊन नागरिकांना घराबाहेर न पडण्यास, कोणाशीही संपर्क न साधण्यास आणि सतत व्हिडिओ कॉलवर राहण्यास भाग पाडले जाते. तपासाच्या नावाखाली बँक खात्यातील पैसे सुरक्षित ठेवण्यासाठी किंवा पडताळणीसाठी दुसऱ्या खात्यात जमा करण्यास सांगितले जाते. भीतीपोटी नागरिक पैसे हस्तांतरित करतात आणि काही वेळातच त्यांच्या खात्यातील रक्कम गायब होते.
फसवणुकीचे पैसे कुठे जातात? म्यूल अकाउंटचा वापर
सायबर गुन्हेगार चोरीचे पैसे थेट स्वतःच्या खात्यात न ठेवता अनेक बँक खात्यांमधून फिरवतात. अशा खात्यांना ‘म्यूल अकाउंट’ म्हटले जाते. काही लोकांना पैशांचे आमिष दाखवून त्यांची बँक खाती आणि खात्याशी संबंधित माहिती वापरण्यास घेतली जाते. त्यानंतर फसवणुकीची रक्कम वेगवेगळ्या खात्यांतून, डिजिटल वॉलेटमधून किंवा अन्य माध्यमांतून वळवली जाते. त्यामुळे प्रत्यक्ष गुन्हेगारांपर्यंत पोहोचणे आणि पैसे परत मिळवणे कठीण होते.
लक्षात ठेवा, डिजिटल अरेस्ट ही कायदेशीर प्रक्रिया नाही!
भारतात डिजिटल अरेस्ट नावाची कोणतीही कायदेशीर अटक प्रक्रिया नाही. कोणतीही पोलीस यंत्रणा, सीबीआय, ईडी किंवा सरकारी तपास संस्था व्हिडिओ कॉलवरून एखाद्या व्यक्तीला अटक करत नाही. तसेच बँक खात्यातील पैसे पडताळणीच्या नावाखाली दुसऱ्या खात्यात जमा करण्यास सांगत नाही.
त्यामुळे अशा प्रकारचा फोन आल्यास घाबरून जाऊ नका. कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला ओटीपी, एटीएम पिन, यूपीआय पिन, बँक खात्याची माहिती किंवा वैयक्तिक कागदपत्रे देऊ नका.
फसवणूक झाल्यास तातडीने काय कराल?
सायबर फसवणूक झाल्याचे लक्षात येताच वेळ न घालवता १९३० या राष्ट्रीय सायबर गुन्हे हेल्पलाइन क्रमांकावर संपर्क साधा. तसेच केंद्र सरकारच्या www.cybercrime.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर तक्रार नोंदवा. संबंधित बँकेलाही तातडीने कळवून खाते किंवा व्यवहार सुरक्षित करण्याची विनंती करा.
व्यवहाराचे स्क्रीनशॉट, बँक स्टेटमेंट, ट्रान्झॅक्शन आयडी, संशयास्पद फोन नंबर आणि व्हॉट्सॲप संदेश जतन करून ठेवा. फसवणुकीनंतर तातडीने तक्रार केल्यास संबंधित बँक खात्यातील रक्कम रोखण्याची किंवा गोठवण्याची शक्यता वाढते.
नागरिकांनी या गोष्टी कायम लक्षात ठेवाव्यात :
१. अनोळखी व्यक्तीच्या धमकीला घाबरू नका.
२. पोलीस किंवा सरकारी अधिकारी असल्याचा दावा करणाऱ्या व्यक्तीची स्वतंत्रपणे पडताळणी करा.
३. कोणत्याही परिस्थितीत पैसे दुसऱ्या खात्यात पाठवू नका.
४. अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका किंवा संशयास्पद ॲप डाउनलोड करू नका.
५. मोबाईलवरून स्क्रीन शेअरिंग किंवा रिमोट ॲक्सेस देऊ नका.
६. बँकेचे ओटीपी, यूपीआय पिन आणि पासवर्ड कोणालाही सांगू नका.
७. ज्येष्ठ नागरिक आणि कुटुंबातील सदस्यांना अशा फसवणुकीच्या प्रकारांची माहिती द्या.
एका फोन कॉलमुळे आयुष्यभराची कमाई गमावू नका!
सायबर गुन्हेगारांची फसवणुकीची पद्धत दिवसेंदिवस बदलत आहे. मुंबईत २०२५ मध्ये १,०३१ कोटी रुपये आणि महाराष्ट्रात २०२६ च्या पहिल्या आठ महिन्यांत २,११९ कोटी रुपयांहून अधिक रकमेची फसवणूक झाल्याची आकडेवारी ही प्रत्येक नागरिकासाठी धोक्याची घंटा आहे. त्यामुळे अनोळखी फोन, संशयास्पद लिंक, खोटे सरकारी अधिकारी आणि झटपट पैसे मिळवून देण्याच्या आमिषांपासून सावध राहणे गरजेचे आहे. सायबर फसवणूक झाल्यास लाज न बाळगता तातडीने तक्रार करा; कारण प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचे आहे.
No comments:
Post a Comment