पालिका मुद्रणालयाच्या नावाने भ्रष्टाचार !

29 / 12 / 2013 http://jpnnews.in   http://jpnnews.webs.com

आशिया खंडातील सर्वात मोठी महानगर पालिका म्हणून मुंबई महानगर पालिका ओळखली जाते. २७ हजार करोडचा अर्थसंकल्प असलेल्या या महानगर पालिकेमध्ये १ लाख २० हजार कर्मचारी, अधिकारी काम करत असून लोकप्रतिनिधी म्हणून २२७ नगरसेवक या पालिकेमध्ये आहेत. मुंबई महानगर पालिकेच्या कामात अडथळा येवू नये व रोजची नियोजित कामे वेळेवर व्हावीत यासाठी १९३६ साली पालिकेने भायखळा एन.एम. जोशी मार्गावर मुद्रणालय सुरु केले आहे. 

पालिकेच्या या मुद्रणालयाची वर्षाला ६० करोड कागदांची छपाई करण्याची क्षमता असून या मुद्रणालयातून पालिकेमध्ये होणाऱ्या सभा, बैठकीचे अजेंडे, विविध कार्यक्रमाच्या निमंत्रण पत्रिका, पालिकेची डायरी, दिनदर्शिका , पालिका विचिध कार्यालयाला व रुग्णालयांना लागणारी सर्वच प्रकारची छापील स्टेशनरी, अशा पालिकेच्या २५६ शेडूल्ड गोष्टी, नॉन शेडूल्ड गोष्टीपैकी १०० गोष्टींची छपाई केली जाते. 

मुद्रणालयात नवीन मशीन आणल्या जाव्यात यासाठी सन २०१० -११ मध्ये १३.५ कोटी रुपयांचा निधी तर सन २०१२ -१३ मध्ये १५ कोटी रुपयांचा निधी मंजूर करण्यात आला आहे. गेल्या ४ वर्षात नवीन मशीन खरेदी करण्यासाठी २८ कोटींचा निधी मिळूनही फक्त ३ मशीन खरेदी करण्यात आल्या आहेत. ३ मशीन खरेदी केल्यावर बाकीचा निधी अद्याप तसाच पडून असला तरी भ्रष्ट अधिकारी मुद्दाम हलगर्जी पणा करत असल्याने मशीन विकत घेण्यासठी असलेला निधी तसाच पडून आहे. यावर्षीही पालिकेने मुद्रणालयासाठी ४० कोटी ५२ लाख रुपयांचा निधी मंजूर केला आहे. 

एकीकडे पालिकेचे स्वताचे मुद्रणालय असताना या मुद्रणालयात सर्व सोयी सुविधा असताना निधीची कमतरता नसताना पालिकेच्या भ्रष्ट अधिकाऱ्यांमुळे मुद्रणालयात नवीन मशीन आणल्या जात नाहीत. मुद्रणालयाचे काम कमी करून अर्धे काम पालिकेच्या बाहेरील प्रिंटर कडून केले जात आहे. पालिकेच्या काही अधिकाऱ्यांच्या व खाजगी प्रिंटर यांच्या संगनमताने पालिकेच्या मुद्रणालयाचे काम खाजगी प्रिंटींग प्रेस मधून केले जात आहे. अधिकारी व प्रिंटर यांच्यामध्ये असलेल्या आर्थिक साटेलोट्यामुळे खाजगी प्रिंटर कढून हवी तशी मनाला येईल तशी बिल पालिकेला सादर करून मंजूर केली जात असून प्रिंटींगच्या नावाने कित्तेक अधिकारी मालामाल होत आहेत. 

पालिकेचे अधिकारी पालिका मुद्रणालयात काम न देता बाहेरील प्रिंटरला काम देवून वाढीव बिल विविध कारणे देवून कसा भ्रष्टाचार करतात याचा नमुना म्हणून २०१२ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या महापरिनिर्वाण दिनी पालिके मार्फत प्रसिध्द करण्यात येणाऱ्या पुस्तिकांच्या छपाई करताना डिझाईनच्या नावाने कशा प्रकारे जास्त किमती लावल्या जातात हे माहिती अधिकारातून उघड केले होते. या वर्षी तर जनसंपर्क अधिकाऱ्याने डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या महापरिनिर्वाण दिनी प्रसिद्ध केलेल्या माहिती पुस्तिका कोणाला मिळाल्या नसल्याने खरोखरच या पुस्तिका छापण्यात आल्या का ? असा प्रश्न उपस्थित करून पुस्तिकांच्या संपूर्ण चौकशीची मागणी पालिका आयुक्त सीताराम कुंटे यांच्याकडे विविध संस्थांनी केली आहे. 

पालिकेद्वारे आयोजित केल्या जाणाऱ्या विविध कार्यक्रमासाठी पालिकेच्या जनसंपर्क विभागाद्वारे निमंत्रण पत्रिका चापल्य जातात या निमंत्रण पत्रिका कार्यक्रम तोंडावर आल्यावर ताबडतोब छापून घेण्याचा नेहमीच प्रयत्न केला जातो. कार्यक्रम तोंडावर आला असतांना निमंत्रण पत्रिका ताबडतोब असल्याने वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना साकडे घालून वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची रीत सर परवानगी घेवून जास्त किमतीमध्ये निमंत्रण पत्रिका चापून घेतेल्या जातात. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी याला मंजुरी दिली असल्याने या भ्रष्टाचाराची कुठेही वाच्यता होत नाही. निमंत्रणपत्रीके प्रमाणेच पालिकेच्या डायरी, दिनदर्शिका किवा इतर छपाईबाबत अशीच स्थिती आहे. बहुतेक वेळेला निविदा काढण्याचे नाटक केले जात असले, कमी टेंडर भरणारे असले तरी जास्त किमतीचे टेंडर भरणाऱ्या काही विशिष्ठ लोकांनाच प्रिंटींग किवा डिझाईनचे काम मिळेल याची दखल घेतली जात आहे. 

पालिका मुद्रणालयात चांगले काम होत नाही म्हणून डिझाईनच्या नावाने किवा त्वरित स्टेशनरी प्रिंट करून लागणार अशी कारणे देवून खाजगी प्रिंटरकडे काम वळवण्याचे प्रमाण वाढले आहे. जनसंपर्क विभागाप्रमाणेच इतर विभागांनी मुद्र्नालायाकडून प्रिंटींग करणे बंद केल्याने मुद्रनालायाची अवस्था दयनीय झाली आहे. पालिकेच्या अशा भ्रष्ट अधिकाऱ्यांमुळे पालिकेच्या मुद्रणालयात एके काळी ६०० कर्मचारी असताना आज फक्त ३०० कामगार उरलेले असून मुद्रणालयात सध्या अर्धेच काम केले जात आहे. एकीकडे मुद्रनालायामधील कामगारांना काम नसल्यामुळे  बसून दिवस काढावे लागत असताना दुसरीकडे प्रिंटींगच्या नावाने अधिकारी मात्र आपले खिसे भरण्यात गुंतले आहेत असे चित्र सध्या पालिकेमध्ये दिसत आहे. 

पालिकेचे स्वताचे मुद्रणालय असताना पालिकेच्या भ्रष्ट अधिकारी व प्रिंटर यांच्यामधील आर्थिक हित संबंधामुळे ३ वर्षे सायन येथील स्मशान भूमीमध्ये मृत व्यक्तींची नोंद जन्म नोंद वहीमध्ये खुले आम केली जात होती. जन्म झालेल्या बाळाचे नाव या रकान्यात मृत व्यक्तीचे नाव नोंदविले जात होते, जन्मतारखेच्या खाली मृत झालेल्या व्यक्तीची तारीख लिहिली जात होती, जन्माचे ठिकाण या रकान्यात मृत व्यक्तीचा पत्ता लिहील जात होता. सामान्य नागरिकांचे सोडाच पालिकेमध्ये गेले १७ वर्षे सत्ता आहे त्या शिवसेनेचे शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्या निधना नंतर त्यांच्या मृत्यूची नोंदसुद्धा जन्म नोंद वहीत करण्यात आली. एवढेच नव्हे तर मुस्लिम, ख्रिश्चन धर्मियांना अंत्यविधीसाठी देण्यात येणारे परवानगीचे फॉर्म छापून उपलब्ध होत नसल्याने स्मशानभूमी मधील साध्या कागदावरच परवानगी दिली जायची. 

याबाबत नगरसेवक विनोद शेलार यांनी पालिका आयुक्त सीताराम कुंटे यांना ५ फेब्रुवारी व २५ मार्चला २०१३ ला पत्र दिले असून विशिष्ट हित संबंध जपण्यासाठी पालिकेच्या मुद्रणालयात काम केले जात नसल्याने मुद्रणालयाच्या कामकाजात लक्ष घालावे अशी मागणी केली होती. एका नगरसेवकाने मागणी करून सुद्धा पालिका प्रशासनामध्ये वरिष्ठ अधिकाऱ्यांपर्यंत सर्वांचे आर्थिक हितसंबंध जोपासले जात असल्याने या मुद्रणालयाच्या चौकशीकडे प्रशानाकडून दुर्लक्ष केले जात होते. पालिकेच्या स्थायी समितीमध्ये मुद्रणालया मधील बेजबाबदार कारभाराचे तीव्र पडसाद उमटले होते. याबाबत चर्चा करताना पालिकेचे मुद्रणालय खाबुगीरीचे कुरण झाले आहे असा आरोप स्थायी समिती सदस्यांनी केल्यावर या मुद्रणालयाचा कारभार कोण व कसा चालवतो याची चौकशी पालिकेच्या दक्षता पथकामार्फत करण्याचे आदेश स्थायी समिती अध्यक्ष राहुल शेवाळे यांनी दिले आहेत.

 मुद्रणालयाच्या कारभाराची चौकशी पालिकेचे दक्षता पथक करणार असतानाच स्थायी समिती अध्यक्ष राहुल शेवाळे यांच्या अध्यक्षतेखाली चौकशी समिती आहे या समितीमध्ये सभागृह नेते शैलेश फणसे, विरोधी पक्ष नेते देवेंद्र आंबेरकर, गटनेते दिलीप पटेल, रईस शेख यांचा समावेश आहे. रईस शेख यांनी मुद्रणालयात कोणते प्रकार चालतात याची संपूर्ण माहिती गोळा केली असून मुद्रणालय पुन्हा फायद्यात आणण्यासाठी कोणत्या गोष्टी केल्या पाहिजेत याचा अभ्यास केला आहे. याचा पालिकेने उपयोग करून घेण्याची गरज आहे. 

पालिकेचे मुद्रणालय भ्रष्ट अधिकाऱ्यांमुळे बंद पडण्याच्या स्थिती मध्ये असताना स्थायी समितीने चौकशी साठी पुढाकार घेतला आहे. पालिका प्रशासनाचे प्रमुख या नात्याने पालिका आयुक्त सीताराम कुंटे यांनी सुद्धा वेळ काढून मुद्रनालायाच्या नावे चाललेल्या भ्रष्टाचाराकडे लक्ष देण्याची गरज आहे. पालिका आयुक्तांनी हा भ्रष्टाचार वेळीच न थांबवल्यास पालिकेचे मुद्रणालय बंद करण्याची पाळी पालिकेवर आल्या शिवाय राहणार नाही. तरी पालिकेचे मुद्रणालय जिवंत ठेवण्यासाठी प्रिंटींगच्या नावाने केला जाणारा भ्रष्टाचार थांबवण्यासाठी पालिकेचे प्रमुख म्हणून पालिका आयुक्त सीताराम कुंटे यांनी अशा भ्रष्ट अधिकाऱ्यांचे कंबरडे मोडून काढण्याची आवश्यकता आहे. 

अजेयकुमार जाधव 

09969191363