रशियात प्लेगची भीती; 28 वर्षीय लॅब कर्मचाऱ्याचा मृत्यू, सुमारे 200 जण वैद्यकीय देखरेखीखाली

रशिया मॉस्को JPN NEWS -  

रशियाच्या सायबेरिया भागातील इर्कुत्स्क येथे एका 28 वर्षीय महिला लॅब कर्मचाऱ्याच्या मृत्यूनंतर न्यूमोनिक प्लेगच्या संभाव्य संसर्गाबाबत चिंता वाढली आहे. संबंधित महिला इर्कुत्स्क अँटी-प्लेग रिसर्च इन्स्टिट्यूटमध्ये कार्यरत होती. तिचा मृत्यू न्यूमोनियामुळे झाला असून, तिला प्लेगची लागण झाली होती का आणि तिच्या मृत्यूचा प्रयोगशाळेतील कामाशी काही संबंध होता का, याचा तपास सुरू आहे. सुमारे 200 जणांना खबरदारीचा उपाय म्हणून वैद्यकीय देखरेखीखाली ठेवण्यात आले आहे.

सुरुवातीच्या वृत्तांमध्ये प्रयोगशाळेत प्लेग जिवाणू असलेली टेस्ट ट्यूब फुटल्याचा दावा करण्यात आला होता. मात्र रशियाच्या आरोग्य अधिकाऱ्यांनी अशा प्रयोगशाळेतील दुर्घटनेचा ठोस पुरावा अद्याप मिळालेला नसल्याचे सांगितले आहे. मृत महिलेच्या संसर्गाचा तिच्या कामाशी थेट संबंध असल्याचेही अद्याप निश्चित झालेले नाही.

सुमारे 200 जण वैद्यकीय देखरेखीखाली - 

महिलेच्या संपर्कात आलेल्या सुमारे 200 व्यक्तींना खबरदारीचा उपाय म्हणून वैद्यकीय निरीक्षणाखाली ठेवण्यात आले आहे. संबंधित रुग्णालयातही प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करण्यात आल्या असून, आरोग्य यंत्रणा संपर्कातील व्यक्तींचा मागोवा घेत आहे.

उपलब्ध माहितीनुसार, संपर्कात आलेल्या व्यक्तींमध्ये आतापर्यंत प्लेगचा नवा रुग्ण आढळलेला नाही. काही व्यक्तींमध्ये कोविड-19 आणि रायनोव्हायरसची लागण आढळल्याचे वृत्त आहे; मात्र त्यांचा प्लेगशी संबंध असल्याचे समोर आलेले नाही. रशियन अधिकाऱ्यांनी परिस्थिती नियंत्रणात असल्याचे म्हटले आहे.

न्यूमोनिक प्लेग म्हणजे काय? - 

न्यूमोनिक प्लेग हा Yersinia pestis या जिवाणूमुळे होणाऱ्या प्लेगचा फुफ्फुसांवर परिणाम करणारा गंभीर प्रकार आहे. प्लेगचे प्रमुख प्रकार ब्युबॉनिक, सेप्टिसेमिक आणि न्यूमोनिक असे आहेत. त्यापैकी न्यूमोनिक प्लेग हा सर्वात गंभीर आणि व्यक्तीकडून व्यक्तीकडे श्वसनातील संक्रमित कणांद्वारे पसरणारा प्रकार आहे.

प्लेगचा प्रसार प्रामुख्याने संक्रमित पिसू, संक्रमित प्राण्यांशी संपर्क किंवा संक्रमित ऊतींशी संपर्कातून होऊ शकतो. न्यूमोनिक प्लेगच्या रुग्णाच्या खोकला किंवा श्वसनातून बाहेर पडणाऱ्या संक्रमित कणांमधून इतर व्यक्तींनाही संसर्ग होऊ शकतो.

लक्षणे वेगाने दिसू शकतात - 

न्यूमोनिक प्लेगमध्ये ताप, थंडी वाजणे, डोकेदुखी, अशक्तपणा, खोकला, छातीत दुखणे आणि श्वास घेण्यास त्रास अशी लक्षणे दिसू शकतात. या प्रकारात लक्षणे वेगाने वाढू शकतात. WHOच्या माहितीनुसार, उपचार न मिळाल्यास न्यूमोनिक प्लेग अत्यंत गंभीर आणि जीवघेणा ठरू शकतो.

मात्र प्लेगचा संसर्ग झाला म्हणजे मृत्यू निश्चित असा अर्थ नाही. वेळीच निदान आणि योग्य प्रतिजैविक उपचार मिळाल्यास प्लेगवर प्रभावी उपचार करता येतात आणि जीव वाचवता येतो, असे WHO स्पष्ट करते.

'कोरोनापेक्षा 1000 पट घातक' दावा कितपत खरा? - 

रशियातील घटनेनंतर सोशल मीडियावर न्यूमोनिक प्लेग “कोरोनापेक्षा 1000 पट घातक” असल्याचे दावे मोठ्या प्रमाणात फिरत आहेत. मात्र अशा तुलनेसाठी कोणताही अधिकृत वैज्ञानिक आधार उपलब्ध नाही. कोविड-19 आणि प्लेग हे वेगवेगळे संसर्गजन्य आजार असून त्यांची संसर्गक्षमता, उपचार, मृत्युदर आणि प्रसाराची पद्धत वेगळी आहे.

WHOनुसार, उपचार न केलेला न्यूमोनिक प्लेग अत्यंत घातक असू शकतो, मात्र वेळेवर निदान आणि प्रतिजैविक उपचार प्रभावी ठरतात. त्यामुळे सध्याच्या रशियातील घटनेच्या पार्श्वभूमीवर घबराट पसरवण्यापेक्षा अधिकृत तपासणीच्या निष्कर्षांकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.

भारतातील नागरिकांनी घाबरून जाण्याची गरज आहे का? - 

सध्या उपलब्ध माहितीनुसार रशियातील या घटनेचा भारतात संसर्ग पसरल्याचा कोणताही पुरावा समोर आलेला नाही. त्यामुळे सोशल मीडियावरील अपुष्ट संदेशांमुळे घाबरण्याचे कारण नाही.

मात्र प्लेगचा संशय असलेल्या रुग्णाच्या जवळचा संपर्क, विशेषतः न्यूमोनिक प्लेगच्या संभाव्य रुग्णाशी श्वसनातून संपर्क आल्यास वैद्यकीय यंत्रणेला तातडीने माहिती देणे महत्त्वाचे आहे. WHOच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार संशयित रुग्णांचे विलगीकरण, संपर्कातील व्यक्तींचे निरीक्षण आणि गरजेनुसार प्रतिबंधात्मक प्रतिजैविक उपचार हे संसर्ग नियंत्रणातील महत्त्वाचे उपाय आहेत.

रशियातील घटनेचा तपास सुरू - 

दरम्यान, मृत महिला कर्मचाऱ्याला नेमका संसर्ग कसा झाला आणि तिच्या मृत्यूचा अँटी-प्लेग संस्थेतील कामाशी काही संबंध होता का, याबाबत रशियन आरोग्य यंत्रणा तपास करत आहे. त्यामुळे लॅबमधून न्यूमोनिक प्लेगचा संसर्ग मोठ्या प्रमाणात बाहेर पडल्याचा दावा सध्या निश्चित तथ्य म्हणून मांडणे योग्य ठरणार नाही. WHOकडून उपलब्ध माहितीनुसारही अशा परिस्थितीत परिस्थितीचे निरीक्षण, संपर्कांचा शोध आणि वेळेवर उपचार यांना महत्त्व दिले जाते.