मुंबई JPN NEWS : आर्थिक अडचणींमुळे कोणत्याही विद्यार्थ्याचे शिक्षण थांबू नये, तसेच गुणवंत विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी प्रोत्साहन मिळावे, यासाठी केंद्र सरकार आणि महाराष्ट्र शासनाकडून विविध शिष्यवृत्ती योजना राबवल्या जातात. अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST), इतर मागासवर्गीय (OBC), आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक आणि गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी त्यांच्या इयत्तेनुसार वेगवेगळ्या योजना उपलब्ध आहेत.
काही योजनांमध्ये थेट बँक खात्यात आर्थिक मदत दिली जाते, तर काही योजनांमध्ये शैक्षणिक शुल्क, परीक्षा शुल्क किंवा शैक्षणिक खर्चाची प्रतिपूर्ती केली जाते. मात्र, प्रत्येक योजनेची पात्रता, उत्पन्न मर्यादा, शाळेचा प्रकार आणि अर्जाची पद्धत वेगवेगळी असते. त्यामुळे पालकांनी विद्यार्थ्याची इयत्ता, जात प्रवर्ग आणि कौटुंबिक उत्पन्न यानुसार योग्य योजनेची निवड करणे आवश्यक आहे.
१. नॅशनल मीन्स-कम-मेरिट स्कॉलरशिप योजना (NMMS)
आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांतील गुणवंत विद्यार्थ्यांना आठवीपुढील शिक्षण सुरू ठेवता यावे, या उद्देशाने केंद्र सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयामार्फत नॅशनल मीन्स-कम-मेरिट स्कॉलरशिप स्कीम राबवली जाते.
पात्रता काय?
विद्यार्थी इयत्ता आठवीत शिकत असताना राज्यस्तरीय निवड परीक्षा देतो.
विद्यार्थी शासकीय, स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या किंवा अनुदानित शाळेत शिकत असणे आवश्यक आहे.
पालकांचे वार्षिक उत्पन्न सर्व स्रोतांमधून ₹३.५० लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
निवड परीक्षेसाठी सातवीमध्ये किमान ५५ टक्के गुण आवश्यक आहेत. अनुसूचित जाती व जमातीच्या विद्यार्थ्यांना पाच टक्के गुणांची सवलत आहे.
किती शिष्यवृत्ती मिळते?
निवड झालेल्या विद्यार्थ्याला इयत्ता नववीपासून बारावीपर्यंत पात्रता व नूतनीकरणाच्या अटी पूर्ण केल्यास दरवर्षी ₹१२,०००, म्हणजेच दरमहा सरासरी ₹१,००० शिष्यवृत्ती मिळते. चार वर्षांत एकूण ₹४८,००० मिळू शकतात. दरवर्षी एक लाख नवीन शिष्यवृत्त्या मंजूर करण्याची तरतूद आहे.
अर्ज व निवड प्रक्रियेसाठी National Scholarship Portal आणि राज्याच्या परीक्षा परिषदेकडील सूचना तपासाव्यात. २०२६-२७ साठी निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांच्या अर्जाची अंतिम तारीख ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत वाढवण्यात आली होती; त्यामुळे सध्या नवीन अर्ज करता येतो असे गृहीत न धरता पोर्टलवरील अद्ययावत सूचना तपासणे आवश्यक आहे.
आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांतील गुणवंत विद्यार्थ्यांना आठवीपुढील शिक्षण सुरू ठेवता यावे, या उद्देशाने केंद्र सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयामार्फत नॅशनल मीन्स-कम-मेरिट स्कॉलरशिप स्कीम राबवली जाते.
पात्रता काय?
विद्यार्थी इयत्ता आठवीत शिकत असताना राज्यस्तरीय निवड परीक्षा देतो.
विद्यार्थी शासकीय, स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या किंवा अनुदानित शाळेत शिकत असणे आवश्यक आहे.
पालकांचे वार्षिक उत्पन्न सर्व स्रोतांमधून ₹३.५० लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
निवड परीक्षेसाठी सातवीमध्ये किमान ५५ टक्के गुण आवश्यक आहेत. अनुसूचित जाती व जमातीच्या विद्यार्थ्यांना पाच टक्के गुणांची सवलत आहे.
किती शिष्यवृत्ती मिळते?
निवड झालेल्या विद्यार्थ्याला इयत्ता नववीपासून बारावीपर्यंत पात्रता व नूतनीकरणाच्या अटी पूर्ण केल्यास दरवर्षी ₹१२,०००, म्हणजेच दरमहा सरासरी ₹१,००० शिष्यवृत्ती मिळते. चार वर्षांत एकूण ₹४८,००० मिळू शकतात. दरवर्षी एक लाख नवीन शिष्यवृत्त्या मंजूर करण्याची तरतूद आहे.
अर्ज व निवड प्रक्रियेसाठी National Scholarship Portal आणि राज्याच्या परीक्षा परिषदेकडील सूचना तपासाव्यात. २०२६-२७ साठी निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांच्या अर्जाची अंतिम तारीख ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत वाढवण्यात आली होती; त्यामुळे सध्या नवीन अर्ज करता येतो असे गृहीत न धरता पोर्टलवरील अद्ययावत सूचना तपासणे आवश्यक आहे.
२. अनुसूचित जातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी मॅट्रिकपूर्व शिष्यवृत्ती
अनुसूचित जातीच्या इयत्ता नववी आणि दहावीतील विद्यार्थ्यांना शिक्षण सुरू ठेवण्यासाठी भारत सरकारची मॅट्रिकपूर्व शिष्यवृत्ती योजना उपलब्ध आहे.
मुख्य पात्रता
विद्यार्थी अनुसूचित जाती प्रवर्गातील असावा.
मान्यताप्राप्त शाळेत इयत्ता नववी किंवा दहावीमध्ये शिकत असावा.
पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹२ लाखांपर्यंत असावे.
या योजनेत किमान गुणांची अट नाही; मात्र अन्य शिष्यवृत्तीचा दुहेरी लाभ घेण्यावर निर्बंध लागू होऊ शकतात.
आर्थिक लाभ
महाराष्ट्र शासनाच्या समाज कल्याण आयुक्तालयाच्या अधिकृत माहितीनुसार, वसतिगृहात न राहणाऱ्या पात्र विद्यार्थ्यांसाठी दहा महिन्यांच्या कालावधीत दरमहा ₹१५० शिष्यवृत्ती आणि वार्षिक ₹७५० शैक्षणिक खर्चासाठी अनुदान अशी तरतूद आहे. विशेष गरजा असलेल्या पात्र विद्यार्थ्यांसाठी अतिरिक्त भत्त्यांचीही तरतूद असू शकते.
योजनेच्या अटी आणि अर्जाची पद्धत जाणून घेण्यासाठी समाज कल्याण आयुक्तालयाचे अधिकृत संकेतस्थळ पाहावे.
अनुसूचित जातीच्या इयत्ता नववी आणि दहावीतील विद्यार्थ्यांना शिक्षण सुरू ठेवण्यासाठी भारत सरकारची मॅट्रिकपूर्व शिष्यवृत्ती योजना उपलब्ध आहे.
मुख्य पात्रता
विद्यार्थी अनुसूचित जाती प्रवर्गातील असावा.
मान्यताप्राप्त शाळेत इयत्ता नववी किंवा दहावीमध्ये शिकत असावा.
पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹२ लाखांपर्यंत असावे.
या योजनेत किमान गुणांची अट नाही; मात्र अन्य शिष्यवृत्तीचा दुहेरी लाभ घेण्यावर निर्बंध लागू होऊ शकतात.
आर्थिक लाभ
महाराष्ट्र शासनाच्या समाज कल्याण आयुक्तालयाच्या अधिकृत माहितीनुसार, वसतिगृहात न राहणाऱ्या पात्र विद्यार्थ्यांसाठी दहा महिन्यांच्या कालावधीत दरमहा ₹१५० शिष्यवृत्ती आणि वार्षिक ₹७५० शैक्षणिक खर्चासाठी अनुदान अशी तरतूद आहे. विशेष गरजा असलेल्या पात्र विद्यार्थ्यांसाठी अतिरिक्त भत्त्यांचीही तरतूद असू शकते.
योजनेच्या अटी आणि अर्जाची पद्धत जाणून घेण्यासाठी समाज कल्याण आयुक्तालयाचे अधिकृत संकेतस्थळ पाहावे.
३. सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्ती योजना
महाराष्ट्र शासनाची सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्ती योजना अनुसूचित जाती प्रवर्गातील मुलींचे शिक्षण प्रोत्साहित करण्यासाठी राबवली जाते. शाळा सोडण्याचे प्रमाण कमी करणे हा या योजनेचा प्रमुख उद्देश आहे.
कोणाला लाभ मिळतो?
महाराष्ट्रातील अनुसूचित जाती प्रवर्गातील मुली.
शासकीय किंवा अनुदानित शाळांमध्ये इयत्ता पाचवी ते दहावीपर्यंत शिक्षण घेणाऱ्या पात्र मुली.
या योजनेसाठी उत्पन्नाची मर्यादा नाही.
शिष्यवृत्तीची रक्कम
इयत्ता पाचवी ते सातवी : दरमहा ₹६०, दहा महिन्यांसाठी एकूण ₹६००.
इयत्ता आठवी ते दहावी : दरमहा ₹१००, दहा महिन्यांसाठी एकूण ₹१,०००.
योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी शाळेमार्फत प्रस्ताव सादर करण्याची पद्धत लागू असू शकते. त्यामुळे पालकांनी शाळेच्या मुख्याध्यापकांकडे संपर्क साधावा किंवा महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत योजनेची माहिती तपासावी.
लक्षात घ्या : नववी आणि दहावीतील काही पात्र विद्यार्थिनींचा भारत सरकारच्या मॅट्रिकपूर्व शिष्यवृत्ती योजनेत समावेश होऊ शकतो. एकाच विद्यार्थिनीला दोन्ही योजनांचा दुहेरी लाभ मिळेलच असे नाही; संबंधित नियम तपासणे आवश्यक आहे.
महाराष्ट्र शासनाची सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्ती योजना अनुसूचित जाती प्रवर्गातील मुलींचे शिक्षण प्रोत्साहित करण्यासाठी राबवली जाते. शाळा सोडण्याचे प्रमाण कमी करणे हा या योजनेचा प्रमुख उद्देश आहे.
कोणाला लाभ मिळतो?
महाराष्ट्रातील अनुसूचित जाती प्रवर्गातील मुली.
शासकीय किंवा अनुदानित शाळांमध्ये इयत्ता पाचवी ते दहावीपर्यंत शिक्षण घेणाऱ्या पात्र मुली.
या योजनेसाठी उत्पन्नाची मर्यादा नाही.
शिष्यवृत्तीची रक्कम
इयत्ता पाचवी ते सातवी : दरमहा ₹६०, दहा महिन्यांसाठी एकूण ₹६००.
इयत्ता आठवी ते दहावी : दरमहा ₹१००, दहा महिन्यांसाठी एकूण ₹१,०००.
योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी शाळेमार्फत प्रस्ताव सादर करण्याची पद्धत लागू असू शकते. त्यामुळे पालकांनी शाळेच्या मुख्याध्यापकांकडे संपर्क साधावा किंवा महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत योजनेची माहिती तपासावी.
लक्षात घ्या : नववी आणि दहावीतील काही पात्र विद्यार्थिनींचा भारत सरकारच्या मॅट्रिकपूर्व शिष्यवृत्ती योजनेत समावेश होऊ शकतो. एकाच विद्यार्थिनीला दोन्ही योजनांचा दुहेरी लाभ मिळेलच असे नाही; संबंधित नियम तपासणे आवश्यक आहे.
४. अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी सुवर्णमहोत्सवी पूर्व-माध्यमिक शिष्यवृत्ती
महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागाशी संबंधित या योजनेचा उद्देश अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांना शालेय शिक्षणासाठी आर्थिक मदत देणे हा आहे.
कोणाला लाभ मिळतो?
स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळांमध्ये इयत्ता पहिली ते दहावीपर्यंत शिकणाऱ्या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी ही योजना राबवली जाते. शाळेचा प्रकार आणि इतर पात्रता निकष तपासणे आवश्यक आहे.
अधिकृत विभागाच्या माहितीनुसार वार्षिक मदत
इयत्ता पहिली ते चौथी : ₹१,०००.
इयत्ता पाचवी ते सातवी : ₹१,५००.
इयत्ता आठवी ते दहावी : ₹२,०००.
या योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी स्थानिक शाळा आणि संबंधित शिक्षण अधिकाऱ्यांमार्फत प्रक्रिया केली जाऊ शकते. पालकांनी शाळेकडे चौकशी करावी आणि महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागाचे संकेतस्थळ पाहावे.
महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागाशी संबंधित या योजनेचा उद्देश अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांना शालेय शिक्षणासाठी आर्थिक मदत देणे हा आहे.
कोणाला लाभ मिळतो?
स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळांमध्ये इयत्ता पहिली ते दहावीपर्यंत शिकणाऱ्या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी ही योजना राबवली जाते. शाळेचा प्रकार आणि इतर पात्रता निकष तपासणे आवश्यक आहे.
अधिकृत विभागाच्या माहितीनुसार वार्षिक मदत
इयत्ता पहिली ते चौथी : ₹१,०००.
इयत्ता पाचवी ते सातवी : ₹१,५००.
इयत्ता आठवी ते दहावी : ₹२,०००.
या योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी स्थानिक शाळा आणि संबंधित शिक्षण अधिकाऱ्यांमार्फत प्रक्रिया केली जाऊ शकते. पालकांनी शाळेकडे चौकशी करावी आणि महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागाचे संकेतस्थळ पाहावे.
५. OBC, EBC आणि DNT विद्यार्थ्यांसाठी पीएम-यशस्वी योजना
केंद्र सरकारची पीएम-यशस्वी (PM-YASASVI – Prime Minister Young Achievers Scholarship Award Scheme for Vibrant India) ही योजना इतर मागासवर्गीय (OBC), आर्थिकदृष्ट्या मागास (EBC) आणि विमुक्त, भटक्या व अर्ध-भटक्या जमातीतील (DNT) पात्र विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी मदत करण्याच्या उद्देशाने राबवली जाते.
या योजनेअंतर्गत पूर्व-माध्यमिक, माध्यमिकोत्तर आणि उच्च शिक्षणासाठी वेगवेगळे घटक आहेत.
इयत्ता नववी आणि दहावीसाठी पूर्व-माध्यमिक शिष्यवृत्ती
विद्यार्थी OBC, EBC किंवा पात्र DNT प्रवर्गातील असावा.
इयत्ता नववी किंवा दहावीमध्ये पूर्णवेळ शिक्षण घेत असावा.
संबंधित पूर्व-माध्यमिक घटकाच्या नियमांनुसार शासकीय शाळेत शिकत असणे आवश्यक आहे.
पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹२.५० लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
अधिकृत योजनेच्या माहितीनुसार शैक्षणिक भत्ता वर्षाला ₹४,००० आहे.
या योजनेतील प्रवर्ग, शाळेचा प्रकार, इतर शिष्यवृत्तीचा लाभ आणि अर्जाची प्रक्रिया यांसंबंधीच्या अटी तपासूनच अर्ज करावा. अधिकृत माहिती MyScheme पोर्टलवर उपलब्ध आहे.
केंद्र सरकारची पीएम-यशस्वी (PM-YASASVI – Prime Minister Young Achievers Scholarship Award Scheme for Vibrant India) ही योजना इतर मागासवर्गीय (OBC), आर्थिकदृष्ट्या मागास (EBC) आणि विमुक्त, भटक्या व अर्ध-भटक्या जमातीतील (DNT) पात्र विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी मदत करण्याच्या उद्देशाने राबवली जाते.
या योजनेअंतर्गत पूर्व-माध्यमिक, माध्यमिकोत्तर आणि उच्च शिक्षणासाठी वेगवेगळे घटक आहेत.
इयत्ता नववी आणि दहावीसाठी पूर्व-माध्यमिक शिष्यवृत्ती
विद्यार्थी OBC, EBC किंवा पात्र DNT प्रवर्गातील असावा.
इयत्ता नववी किंवा दहावीमध्ये पूर्णवेळ शिक्षण घेत असावा.
संबंधित पूर्व-माध्यमिक घटकाच्या नियमांनुसार शासकीय शाळेत शिकत असणे आवश्यक आहे.
पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹२.५० लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
अधिकृत योजनेच्या माहितीनुसार शैक्षणिक भत्ता वर्षाला ₹४,००० आहे.
या योजनेतील प्रवर्ग, शाळेचा प्रकार, इतर शिष्यवृत्तीचा लाभ आणि अर्जाची प्रक्रिया यांसंबंधीच्या अटी तपासूनच अर्ज करावा. अधिकृत माहिती MyScheme पोर्टलवर उपलब्ध आहे.
६. मागासवर्गीय गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती
महाराष्ट्र शासनाकडून इयत्ता पाचवी ते दहावीमध्ये शिकणाऱ्या पात्र मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांसाठी गुणवत्तेवर आधारित शिष्यवृत्तीची तरतूद आहे.
मुख्य अटी
विद्यार्थी मान्यताप्राप्त शाळेत इयत्ता पाचवी ते दहावीमध्ये शिकत असावा.
मागील वार्षिक परीक्षेत किमान ५० टक्के गुण मिळवलेले असावेत.
संबंधित वर्गातील मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांमध्ये पहिला किंवा दुसरा क्रमांक मिळवलेला असावा.
या योजनेसाठी उत्पन्नाची मर्यादा नाही.
लाभाचे स्वरूप
इयत्ता पाचवी ते सातवी : दरमहा ₹५०, दहा महिन्यांसाठी एकूण ₹५००.
इयत्ता आठवी ते दहावी : दरमहा ₹१००, दहा महिन्यांसाठी एकूण ₹१,०००.
या योजनेसाठी विद्यार्थ्याने स्वतंत्र अर्ज करण्याची आवश्यकता नसून शाळेच्या मुख्याध्यापकांकडून पात्र विद्यार्थ्यांची यादी संबंधित जिल्हा समाज कल्याण अधिकाऱ्यांकडे पाठवली जाते. अधिक माहितीसाठी महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ पाहावे.
महाराष्ट्र शासनाकडून इयत्ता पाचवी ते दहावीमध्ये शिकणाऱ्या पात्र मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांसाठी गुणवत्तेवर आधारित शिष्यवृत्तीची तरतूद आहे.
मुख्य अटी
विद्यार्थी मान्यताप्राप्त शाळेत इयत्ता पाचवी ते दहावीमध्ये शिकत असावा.
मागील वार्षिक परीक्षेत किमान ५० टक्के गुण मिळवलेले असावेत.
संबंधित वर्गातील मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांमध्ये पहिला किंवा दुसरा क्रमांक मिळवलेला असावा.
या योजनेसाठी उत्पन्नाची मर्यादा नाही.
लाभाचे स्वरूप
इयत्ता पाचवी ते सातवी : दरमहा ₹५०, दहा महिन्यांसाठी एकूण ₹५००.
इयत्ता आठवी ते दहावी : दरमहा ₹१००, दहा महिन्यांसाठी एकूण ₹१,०००.
या योजनेसाठी विद्यार्थ्याने स्वतंत्र अर्ज करण्याची आवश्यकता नसून शाळेच्या मुख्याध्यापकांकडून पात्र विद्यार्थ्यांची यादी संबंधित जिल्हा समाज कल्याण अधिकाऱ्यांकडे पाठवली जाते. अधिक माहितीसाठी महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ पाहावे.
७. अनुसूचित जातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक शुल्काची प्रतिपूर्ती
अनुसूचित जातीच्या विद्यार्थ्यांना शालेय शिक्षणाच्या टप्प्यावर काही परिस्थितींमध्ये शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्काची प्रतिपूर्ती मिळू शकते. महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे मॅट्रिकपूर्व शिक्षण फी व परीक्षा फी प्रदाने योजनेअंतर्गत पात्र विद्यार्थ्यांसाठी इयत्ता पहिली ते दहावीपर्यंतच्या शिक्षण शुल्काबाबत तरतुदी आहेत.
काही पात्रता निकषांमध्ये महाराष्ट्रातील रहिवासी असणे, मान्यताप्राप्त शाळेत शिक्षण घेणे आणि संबंधित शैक्षणिक संस्थेचा प्रकार यांचा समावेश होतो. विशिष्ट उपघटकांमध्ये दारिद्र्यरेषेखालील कुटुंबातील विद्यार्थ्यांसाठी वेगळे नियम लागू असू शकतात.
लाभाची रक्कम, शुल्काचा प्रकार आणि अर्जाची पद्धत यासाठी समाज कल्याण आयुक्तालयाची अधिकृत माहिती तपासावी.
अनुसूचित जातीच्या विद्यार्थ्यांना शालेय शिक्षणाच्या टप्प्यावर काही परिस्थितींमध्ये शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्काची प्रतिपूर्ती मिळू शकते. महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे मॅट्रिकपूर्व शिक्षण फी व परीक्षा फी प्रदाने योजनेअंतर्गत पात्र विद्यार्थ्यांसाठी इयत्ता पहिली ते दहावीपर्यंतच्या शिक्षण शुल्काबाबत तरतुदी आहेत.
काही पात्रता निकषांमध्ये महाराष्ट्रातील रहिवासी असणे, मान्यताप्राप्त शाळेत शिक्षण घेणे आणि संबंधित शैक्षणिक संस्थेचा प्रकार यांचा समावेश होतो. विशिष्ट उपघटकांमध्ये दारिद्र्यरेषेखालील कुटुंबातील विद्यार्थ्यांसाठी वेगळे नियम लागू असू शकतात.
लाभाची रक्कम, शुल्काचा प्रकार आणि अर्जाची पद्धत यासाठी समाज कल्याण आयुक्तालयाची अधिकृत माहिती तपासावी.
शिष्यवृत्तीसाठी कोणती कागदपत्रे तयार ठेवावीत?
योजनेनुसार कागदपत्रांची यादी बदलू शकते. सर्वसाधारणपणे खालील कागदपत्रे उपयोगी पडतात:
१. विद्यार्थ्याचे आधार कार्ड
२. विद्यार्थ्याचे बँक खाते तपशील आणि पासबुक
३. जात प्रमाणपत्र, लागू असल्यास
४. पालकांचा उत्पन्नाचा दाखला, लागू असल्यास
५. मागील वर्षाचे गुणपत्रक
६. शाळेचे बोनाफाइड प्रमाणपत्र किंवा प्रवेशाचा पुरावा
७. रहिवासी किंवा अधिवास प्रमाणपत्र, लागू असल्यास
८. पासपोर्ट आकाराचा फोटो आणि आवश्यक घोषणापत्रे
अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित योजनेच्या अधिकृत सूचनांनुसार कागदपत्रे तयार ठेवावीत. आधार, बँक खाते आणि अर्जातील नाव व इतर तपशील जुळत आहेत का, हेही तपासावे.
योजनेनुसार कागदपत्रांची यादी बदलू शकते. सर्वसाधारणपणे खालील कागदपत्रे उपयोगी पडतात:
१. विद्यार्थ्याचे आधार कार्ड
२. विद्यार्थ्याचे बँक खाते तपशील आणि पासबुक
३. जात प्रमाणपत्र, लागू असल्यास
४. पालकांचा उत्पन्नाचा दाखला, लागू असल्यास
५. मागील वर्षाचे गुणपत्रक
६. शाळेचे बोनाफाइड प्रमाणपत्र किंवा प्रवेशाचा पुरावा
७. रहिवासी किंवा अधिवास प्रमाणपत्र, लागू असल्यास
८. पासपोर्ट आकाराचा फोटो आणि आवश्यक घोषणापत्रे
अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित योजनेच्या अधिकृत सूचनांनुसार कागदपत्रे तयार ठेवावीत. आधार, बँक खाते आणि अर्जातील नाव व इतर तपशील जुळत आहेत का, हेही तपासावे.
अर्ज कुठे करावा?
१. MahaDBT पोर्टल : महाराष्ट्र शासनाच्या अनेक शिष्यवृत्ती योजनांची माहिती आणि अर्ज प्रक्रिया MahaDBT येथे उपलब्ध आहे.
२. National Scholarship Portal (NSP) : केंद्र सरकारच्या अनेक शिष्यवृत्ती योजनांसाठी NSP हे अधिकृत पोर्टल आहे.
३. शाळेचे मुख्याध्यापक : काही योजनांमध्ये शाळेमार्फत पात्र विद्यार्थ्यांची यादी किंवा प्रस्ताव पाठवला जातो. त्यामुळे पालकांनी शाळेत चौकशी करावी.
४. संबंधित विभागाचे कार्यालय : अनुसूचित जातीच्या योजनांसाठी समाज कल्याण विभाग, अनुसूचित जमातीच्या योजनांसाठी आदिवासी विकास विभाग, तर OBC/VJNT/SBC योजनांसाठी संबंधित कल्याण विभागाशी संपर्क साधता येतो.
१. MahaDBT पोर्टल : महाराष्ट्र शासनाच्या अनेक शिष्यवृत्ती योजनांची माहिती आणि अर्ज प्रक्रिया MahaDBT येथे उपलब्ध आहे.
२. National Scholarship Portal (NSP) : केंद्र सरकारच्या अनेक शिष्यवृत्ती योजनांसाठी NSP हे अधिकृत पोर्टल आहे.
३. शाळेचे मुख्याध्यापक : काही योजनांमध्ये शाळेमार्फत पात्र विद्यार्थ्यांची यादी किंवा प्रस्ताव पाठवला जातो. त्यामुळे पालकांनी शाळेत चौकशी करावी.
४. संबंधित विभागाचे कार्यालय : अनुसूचित जातीच्या योजनांसाठी समाज कल्याण विभाग, अनुसूचित जमातीच्या योजनांसाठी आदिवासी विकास विभाग, तर OBC/VJNT/SBC योजनांसाठी संबंधित कल्याण विभागाशी संपर्क साधता येतो.
पालकांनी कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?
प्रत्येक योजनेसाठी उत्पन्न मर्यादा सारखी नसते.
सर्व शिष्यवृत्तींसाठी ऑनलाइन अर्ज करणे बंधनकारक असेलच असे नाही.
काही योजना केवळ विशिष्ट प्रवर्ग, इयत्ता किंवा शाळेच्या प्रकारासाठी असतात.
एकाच शिक्षणासाठी दोन शिष्यवृत्त्यांचा एकत्रित लाभ घेण्यावर निर्बंध असू शकतात.
अर्जाची अंतिम तारीख आणि कागदपत्र पडताळणीची मुदत अधिकृत पोर्टलवर तपासावी.
शिष्यवृत्ती मंजूर होणे हे सर्व पात्रता निकष, उपलब्ध तरतूद आणि पडताळणीवर अवलंबून असते.
महत्त्वाची सूचना : ही माहिती पालक व विद्यार्थ्यांना विविध योजनांची प्राथमिक माहिती देण्यासाठी आहे. अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित शासन विभागाच्या अधिकृत नियमावलीला प्राधान्य द्यावे. शिष्यवृत्तीची रक्कम, पात्रता आणि मुदतीत बदल होऊ शकतो.
अधिकृत संकेतस्थळे
MahaDBT : https://mahadbt.maharashtra.gov.in/
National Scholarship Portal : https://scholarships.gov.in/
महाराष्ट्र समाज कल्याण आयुक्तालय : https://socialwelfare.maharashtra.gov.in/
महाराष्ट्र आदिवासी विकास विभाग : https://tribal.maharashtra.gov.in/
MyScheme : https://www.myscheme.gov.in/
प्रत्येक योजनेसाठी उत्पन्न मर्यादा सारखी नसते.
सर्व शिष्यवृत्तींसाठी ऑनलाइन अर्ज करणे बंधनकारक असेलच असे नाही.
काही योजना केवळ विशिष्ट प्रवर्ग, इयत्ता किंवा शाळेच्या प्रकारासाठी असतात.
एकाच शिक्षणासाठी दोन शिष्यवृत्त्यांचा एकत्रित लाभ घेण्यावर निर्बंध असू शकतात.
अर्जाची अंतिम तारीख आणि कागदपत्र पडताळणीची मुदत अधिकृत पोर्टलवर तपासावी.
शिष्यवृत्ती मंजूर होणे हे सर्व पात्रता निकष, उपलब्ध तरतूद आणि पडताळणीवर अवलंबून असते.
महत्त्वाची सूचना : ही माहिती पालक व विद्यार्थ्यांना विविध योजनांची प्राथमिक माहिती देण्यासाठी आहे. अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित शासन विभागाच्या अधिकृत नियमावलीला प्राधान्य द्यावे. शिष्यवृत्तीची रक्कम, पात्रता आणि मुदतीत बदल होऊ शकतो.
अधिकृत संकेतस्थळे
MahaDBT : https://mahadbt.maharashtra.gov.in/
National Scholarship Portal : https://scholarships.gov.in/
महाराष्ट्र समाज कल्याण आयुक्तालय : https://socialwelfare.maharashtra.gov.in/
महाराष्ट्र आदिवासी विकास विभाग : https://tribal.maharashtra.gov.in/
MyScheme : https://www.myscheme.gov.in/
No comments:
Post a Comment